lunes, 1 de agosto de 2011

1902 : O GARDA DE CAMPO

Hoxe imos transcribir outro documento interesante achado no arquivo familiar Nogueira Vidal e que podriamos titular como“ Denuncia que hace el guarda de Campo de Cereixido ante el juez de Quiroga por multas impuestas a los vecinos y no abonadas en al año 1902”. Aínda que o documento aparece en Bendilló non fai referencia a infraccións cometidas na nosa aldea senón na veciña de Cereixido, vexamos o seu contido:

Para Juez Municipal del termino de Quiroga

Jose Rodriguez Lopez becino del pueblo de Vilar de Mondelo, correspondiente a su partido y este como guardia de campo de los términos de Cregido(sic) nombrado a publica boz por todos sus abitantes según costa de documento firmado por los cabezas de familia del referido Cereguido y los que no savian acerlo lo icieron dos testigos de otros pueblos a su ruego dandome autorización para multar los ganados que […] a otros escediesen en los sembrados a cotos que el pueblo tubo por en combeniente hacer marcandome una pequeña cantidaz por cada cabeza de ganado para faborecer el corto sueldo que se obligaron a pagarme y despues de multados y coguidos barios de los [...] se resista a pagar la multa impuesta denuncio el echo para que V. guzgue en justicia como qurea necesario á todos individuos que al respaldo se relacionan con esprision de sus nombres y apellidos, clase de ganado que fue multado, dia, ora y mes.

Dios guarde a V. muchos años.

Cereguido 27 de Julio de 1902

El guarda de campo: Jose Lopez

(en el verso)

Relación nominal que espresa los nombres y apellidos de los dueños del ganado multado que se pone a disposición del juzgado.

Francisca Ribera, fué multada el dia tres de junio pastoreando dos bueyes a las once de su mañana en una propiedad sembrada de pan de Manuel Rodriguez y Rodriguez.

Ramiro Ribera, hijo de Jessu Ribera el diecisiete del mismo pastoreando tres cabezas de ganado mayor en terreno que estaba coutado por el pueblo que le llaman os Mogaroys?

Cesario, hijo de Ygnacio […] multado en la misma ora y en el mismo couto pastoreando una baca.

Genoveva Folla, hija de Dionisio Folla fue multada en donde llaman Aborga?, termino coutado con tres cabezas de ganado mayor y un cerdo el mismo diecisiete.

Nunila Gonzalez y su marido Blas Martinez pastoreando dos cabezas de ganado mayor y un cerdo en terreno coutado por el pueblo en el mismo dia diez y siete.

Maria, hija de Domingo Barelas pastoreando una cabeza de ganado mayor en terreno coutado esto el mismo dia diez y siete.

Jose Manuel Rodriguez, con tres cabezas de ganado mayor el dia veinte de junio en terreno coutado.

Nicolas, criado de Aquilino Rodriguez, con dos cabezas de ganado mayor el mismo beyteuno(sic)

Manuel Nugeyra(sic) hijo de Rosa Alvarez con dos cabezas de ganado mayor en el mismo dia."


Como puidemos observar xa con anterioridade as pequenas aldeas se autoorganizan para xestionar a vida en comunidade de maneira pacifica, tentando liquidar os conflitos que surgen na vida diaria da maneira mais satisfactoria para todos os seus membros, asi nesta ocasion vemos como se elixe democraticamente a un veciño en autoridade para resolver as desfeitas que nos campos efectúan os gandos, neste caso, parece que os veciños sancionados non teñen intencion de acatar as sancións impostas polo que o garda de campo apela a unha autoridade por encima del que neste caso seria o Xuíz do municipio de Quiroga, que é a entidade administrativa que se situaria por encima da aldea.

sábado, 9 de julio de 2011

O ARQUIVO FAMILIAR NOGUEIRA VIDAL (1811 - 2011)

Na orixe de moitos dos escritos deste blog están os documentos achados no arquivo particular de Gertrudis Nogueira Vidal que recolle maioritariamente documentos dos seus antecesores, xa vimos con anterioridade neste blog entradas sobre algún dos seus antergos, por iso incluímos unha árbore xenealóxico para maior claridade: xenealoxíanogueriavidal.

As datas que abarca o arquivo van de 1811 até a actualidade e a tipoloxía documental que contén é moi variada, atopamos hijuelas, compravendas, expropiacións, testamentos, permutas, escrituras, sentenzas, correspondencia, etc..

No noso caso define o carácter do arquivo familiar o feito de ser labregos todos os seus membros, polo que os documentos que achamos teñen que ver co devir na vida da xente común do campo galego, durante as datas que abarca.

A totalidade dos documentos que compoñen a colección están escritos en lingua castelá, aínda que en xeral para toda a toponimia úsase o galego; o estado de conservación en lineas xerais é bo, salvo algún caso concreto nos documentos máis antigos.

O maior número de documentos que atopamos é o de Hijuelas, as hijuelas son documentos xurídicos básicos no campo galego, nelas descríbense as propiedades dunha persoa concreta de resultas dunha herdanza, as propiedades van deste terreos e casas, até aveños e ferramentas, son por tanto fundamentais no sistema de propiedade do campo galego. Precisamente nesta linea de documentos xurídicos de propiedade da terra, atopamos que o segundo e o terceiro lugar en importancia dentro da colección ocúpano tamén documentos como son as expropiacións de terras e as compravendas, destas últimas de dez documentos oito son compravendas de terras e dúas compravendas de casas. No caso da familia Nogueira Vidal que principalmente tivo como lugar de residencia Bendilló, destacan un gran numero de expropiacións, isto débese a que o territorio no que se atopa a aldea é unha entrada natural desde a meseta ao interior de Galiza, nel construíuse unha estrada nacional, un encoro hidroeléctrico e a liña do ferrocarril, polo que os veciños foron expropiados en varias ocasións para acometer esas grandes infraestruturas.

Seguindo esta liña de documentos relacionados coa propiedade da terra en cuarta posición temos numerosos documentos de permuta, é pois moita a importancia da terra para o labrego e é o que maioritariamente define a composición deste arquivo familiar.



DOCUMENTO

%

HIJUELAS

19

22

COMPRAVENDAS

10

11

EXPROPIACIONS

16

18

TESTAMENTOS

3

3

PERMUTAS

5

6

ESCRITURAS

1

1

SENTENZAS

1

1

VARIOS

31

36


Logo xa en menor proporción atopamos outros documentos como testamentos, escrituras e un numeroso apartado de varios, no que se inclúen documentos moi diversos que van desde contratos de préstamo, recibos de gastos, contratos de arrendamento, autorizacións, correspondencia, etc...

Estes pequenos arquivos familiares son un valioso recurso de información para a investigación histórica, aínda que na maioría dos casos só préstase algo de atención aos arquivos particulares de personaxes destacados, parécenos de moita importancia tamén estas pequenas coleccións de documentos que dan noticia da vida da xente común, dos nosos antepasados, humildes labregos galegos.



viernes, 8 de julio de 2011

O MARUXO




Aurelio Nogueira, coñecido como "O Maruxo" foi veciño de Bendilló, todo un personaxe na nosa aldea, no futuro faremoslle unha semblanza recollendo o testimonio dos que o coñeceron en vida, nesta ocasión queremos mostrar unha magnifica serie de fotografías realizadas polo fotógrafo de San Clodio: Antonio Vidal (1915-1994), se vos interesa a obra desde gran profesional existe un libro de imaxes publicado polo Concello de Ribas de Sil, que mostra a gran calidade de este autor que xa se pode observar nas fotos que hoxe publicamos; queremos agradecer profundamente a autorización que nos deron para publicar neste blog as súas fotografías.

miércoles, 18 de mayo de 2011

NOVA IMAXE INÉDITA



Hoxe de novo unha imaxe inédita que chegou ata nós grazas a Lucita, nela podemos atopar as dúas fillas da gaiteira de Bendilló, Felisa Vidal, son Lucita e Petra e mais dúas amigas que simulan tocar os instrumentos coma se fosen un cuarteto: clarinetes, bombo e caixa, parece que en Bendilló sempre houbo gran aficción pola música.

miércoles, 13 de abril de 2011

1811: RECOÑECEMENTO E TAXA DE BENS PARA O COBRO DE RENDAS

O documento mais antigo achado no arquivo particular de Gertrudis Nogueira Vidal data de 1811 e consiste nun caderno manuscrito de 61 folios (122 páxinas) que posiblemente tería máis pero faltan os folios do principio e os do final, atados cun fío e en estado deficiente de conservación. A pesar diso podemos extraer a conclusión de que o documento consiste nunha relación de bens de varios veciños elaborada por peritos habilitados para o cobro de rendas por parte da igrexa. Así podemos ler en varios fragmentos o seguinte:

“... proceder a su desempeño vien y fielmente, sin agravios a ningún interesado; en efecto con presencia del testimonio de Apeo, memorial de vienes y poseedores y deligencias con estos practicadas, procedió al reconocimiento y tasa de dichos vienes y subsidiariamente, a la distribución y prorrateo de rentas, entre los poseedores ... “

“ ... de la renta del foral Grande de la Iglesia de Santa Maria de Vendillo [...] sus bienes [...] referido lugar y sus terminos por el qual se pagan por medio de sus poseedores [...] dieciocho canados de vino [...] y según conbenio berbal que sus poseedores y el cura actual y su antecesor D. Josef Diaz de Guitian han hecho según consta del último prorrateo que asi tambien combiene el actual cura parroco D. Joaquin Agustín Arias [...]”

Despois da introdución e exposición dos primeiros folios, o que atopamos é unha sucesión das partidas que compoñen o foral e a quen pertencen: listado de partidas

O listado ten até setenta persoas, como os folios do final do caderno estan deteriorados, supoñemos que a relación de persoas enumeradas seria maior, transcribiremos o contido que fai referencia a Antonio Abelaira (Cima de Vila - Vindillo) con grafía actual para a súa mellor comprensión. Partida de Antonio Abelaira.

En xeral en todas as partidas inclúese unha relación das leiras aforadas cos seus lindes, número de partida dentro do apeo e memorial[1] , descrición, valor e o importe en diñeiro e/ou especies que deben pagar á Igrexa[2] .

Todo o documento esta escrito en castelán, aínda que o galego úsase en todos os topónimos dos numerosos lugares de Bendilló que se enumeran. Desde 1811 até a actualidade moitos deses topónimos cambiaron a grafía e nalgúns casos sufriron modificación, vease Vindillo = Bendilló ou a Esfarrapa = Farrapa.


[1] Definición de Apeo: trátase dun documento xuridico onde se fai reconto e delimitación de todas as heredades que nun determinado lugar correspondian, no noso caso a Encomenda de Quiroga, ben por ser da súa propiedade ou ben por exercer determinados dereitos sobre o mesmo.

[2] Neste caso a Encomenda de Quiroga.

jueves, 7 de abril de 2011

"LA ALDEA GALLEGA. Estudio de derecho consuetudinario y economía popular"

Hoxe imos recomendar unha lectura moi interesante: "La aldea gallega. Estudio de derecho consuetudinario y economia popular" Nicolas Tenorio, 1914; a obra podémola atopar en: http://www.ezaroediciones.com/wp-content/uploads/2008/01/15-g1_la-aldea-gallega.pdf pra todos aqueles que lles interese a Antropoloxía cultural de Galicia. A proximidade de Bendilló coa zona na que se centra o estudo (Viana do Bolo), fai que se compartan moitas semellanzas, polo que a súa lectura é moi interesante pra entender e coñecer costumes que fai ben pouco tempo eran as nosas.

INSCRICIÓN NA FACHADA PRINCIPAL DA IGREXA DE BENDILLÓ

O noso entender reza a inscrición situada no alto da fachada principal da igrexa de Bendilló o seguinte: "HIZOSE ESTA OBRA EN EL AÑO DE 17..4; SIENDO CURA DON JOSEPH DIAZ DE GUITIAN". Temos dúbidas en cando a data, podería ser 1734 ou ben 1794, o certo e que este cura da feligresia de Santa Maria de Bendilló ocupaba o cargo no ano 1752 como se recolle no Catastro de Ensenada, e temos noticia de que xa no ano 1811 a praza de cura estaba ocupada por outro chamado D. Joaquin Agustin Arias. Estas datas só sinalan que se fixeron obras na igrexa, non indican o ano de construcción da mesma que con toda probabilidade e anterior.